Lokalizacja zadania

Opis projektu

W Zielonej Górze rośnie co najmniej 150 starych, przedwojennych krzewów winorośli. Krzewy są wyjątkowo cennym dziedzictwem winiarskiej Zielonej Góry, żywym świadectwem dawnych czasów, gdy Zielona Góra była miastem winnic i ogrodów. Każdego roku historycznych krzewów ubywa. Dzieje się tak np. podczas remontów, ocieplania elewacji domów itp. Chcielibyśmy temu zapobiec. Zadanie polega na organizacji dla Zielonogórzan cyklu otwartych warsztatów, podczas których wspólnie zinwentaryzujemy, a także poznamy historyczne krzewy winorośli w Zielonej Górze. W ramach warsztatów odbędą się spacery badawcze połączone z prelekcjami dotyczącymi: winiarskiej historii Zielonej Góry, krzewów winorośli, a także tego, jak można o nie zadbać. Elementem zadania będą również badania genetyczne i wirusowe historycznych krzewów winorośli w Zielonej Górze, zinwentaryzowanych wspólnie podczas otwartych warsztatów i spacerów badawczych. Wybrane krzewy zostaną następnie rozmnożone (częściowo na otwartych warsztatach, na których mieszkańcy dowiedzą się, w jaki sposób rozmnażać krzewy) i wspólnie z Zielonogórzanami posadzone na parceli ampelograficznej na miejskiej winnicy, która wkrótce powstanie na tyłach Domu Pomocy Społecznej przy al. Słowackiego. Zostanie wydana także publikacja dotycząca historycznych krzewów winorośli w Zielonej Górze (informacje do książki częściowo zostaną zebrane podczas spacerów badawczych). Publikacja będzie bezpłatnie dostępna dla Zielonogórzan m.in. w informacji turystycznej Visit Zielona Góra i w Muzeum Ziemi Lubuskiej. Miejscem, w którym będą rozpoczynały się (lub kończyły) spacery, warsztaty i prelekcja będzie miejska piwnica winiarska Sala Szeptów przy ul. Sowińskiego 3. Zadanie ma poparcie Mirosława Kuleby, Fundacji Gloria Monte Verde Przemysława Karwowskiego i działu winiarskiego Muzeum Ziemi Lubuskiej. Jest kontynuacją badań, które w 2006 r. rozpoczął w Zielonej Górze ampelograf Andreas Jung. Zadanie zostało zgłoszone przez Fundację Tłocznia. Jako Fundacja Tłocznia (wspólnie z Andrzejem Goskiem i Przemysławem Karwowskim) mamy już na koncie pierwsze badania genetyczne i wirusowe kilkudziesięciu krzewów winorośli z Zielonej Góry i z okolic. Badania dały bardzo obiecujące rezultaty. Zwycięstwo w budżecie obywatelskim pozwoli kontynuować badania, a także edukować Zielonogórzan w zakresie krzewów winorośli i winiarskiego dziedzictwa Zielonej Góry. Szczegółowe założenia zadania: 1. Organizacja cyklu spacerów badawczych i warsztatów: Zostanie zorganizowanych co najmniej sześć spacerów badawczych połączonych z warsztatami i prelekcjami. Spacery badawcze, warsztaty i prelekcje będą otwarte dla Zielonogórzan. W ich trakcie wspólnie zinwentaryzujemy, a także poznamy historyczne krzewy winorośli w Zielonej Górze. Warsztaty i prelekcje będą dotyczyły: winiarskiej historii Zielonej Góry, krzewów winorośli, a także tego, jak można o nie zadbać. Poprowadzą je regionaliści, znawcy winiarskiej historii Zielonej Góry, znawcy winorośli, winiarze i biolodzy. Efektem spacerów i warsztatów będzie zrealizowanie kolejnych punktów, które są opisane poniżej: 2. Inwentaryzacja starych, przedwojennych krzewów winorośli na terenie Zielonej Góry: Inwentaryzacja obejmie co najmniej 100 krzewów. Do każdego krzewu zostanie wykonana karta inwentaryzacyjna, która obejmie fotografię krzewu (wraz z otoczeniem) i dokładny adres. Lokalizacja krzewu zostanie naniesiona na mapę w wersji elektronicznej. 3. Badania genetyczne: Z każdego zinwentaryzowanego krzewu zostaną pobrane próbki do badań genetycznych w certyfikowanym laboratorium na terenie Unii Europejskiej. Próbki zostaną zawiezione lub przesłane do laboratorium, które wykonuje badania genetyczne krzewów winorośli. Badania dadzą odpowiedź na pytanie, z jakim szczepem winorośli mamy do czynienia. Informacja o wynikach badań genetycznych każdego krzewu zostanie naniesiona na kartę inwentaryzacyjną i na mapę w wersji elektronicznej. 4. W przypadku krzewów, które (na podstawie wyników badań genetycznych) okażą się winoroślą szlachetną (vitis vinifera) lub hybrydą, ale nieznanego szczepu, zostaną pobrane próbki do badań wirusowych. Próbki zostaną zawiezione lub przesłane do laboratorium, które wykonuje badania wirusowe krzewów winorośli. Badania dadzą odpowiedź na pytanie, czy krzew jest wolny od wirusów. Informacja o wynikach badań wirusowych każdego krzewu zostanie naniesiona na kartę inwentaryzacyjną i na mapę w wersji elektronicznej, 5. W przypadku krzewów, które okażą się wolne od wirusów, zostaną pobrane sztobry do rozmnożenia. Sztobry – zgodnie z obowiązującymi przepisami - zostaną posadzone na terenie parceli ampelograficznej, która zostanie utworzona na terenie przyszłej winnicy miejskiej na tyłach Domu Pomocy Społecznej przy al. Słowackiego w Zielonej Górze. Sadzenie sztobrów będzie odbywało się podczas wspólnej, otwartej dla Zielonogórzan akcji edukacyjnej. Przy każdym krzewie zostanie zamontowana tabliczka z nazwą szczepu, a także adresem, skąd został pobrany sztober. Informacja o rozmnożeniu krzewu zostanie naniesiona na kartę inwentaryzacyjną i na mapę w wersji elektronicznej. Kolekcja ampelograficzna będzie zatem bazą genetyczną rodzimych zielonogórskich krzewów winorośli. W przyszłości będzie mogła posłużyć do dalszych badań i rozmnażania lokalnych odmian winorośli. 6. Zostanie stworzona i wydrukowana publikacja w wersji papierowej, która podsumuje projekt. Obejmie mapę z adresami i szczepami przebadanych starych krzewów winorośli w Zielonej Górze. Publikacja będzie bezpłatnie dostępna w informacji turystycznej Visit Zielona Góra i w Muzeum Ziemi Lubuskiej, a także będzie ją można przeczytać w wersji elektronicznej.

Ogólnodostępność

Projekt został zaprojektowany w sposób inkluzywny i otwarty dla każdego mieszkańca Zielonej Góry, niezależnie od wieku, poziomu wiedzy czy miejsca zamieszkania. Ogólnodostępność realizowana będzie na następujących płaszczyznach: - brak barier wstępu: Udział we wszystkich wydarzeniach – spacerach badawczych, warsztatach edukacyjnych oraz akcji wspólnego sadzenia krzewów – jest całkowicie bezpłatny. Nie wymagamy specjalistycznego sprzętu ani wcześniejszego przygotowania merytorycznego od uczestników, - otwarta rekrutacja: Informacja o harmonogramie spacerów i warsztatów zostanie podana do publicznej wiadomości z odpowiednim wyprzedzeniem poprzez lokalne media, media społecznościowe oraz czy strony internetowe organizacji zajmujących się propagowaniem historii Zielonej Góry. Ewentualne zapisy będą miały charakter jawny, decydować będzie kolejność zgłoszeń (przy zachowaniu limitów grup gwarantujących bezpieczeństwo i jakość edukacji), - dostępność efektów projektu:- publikacja papierowa: 500 egzemplarzy książki zostanie przekazanych do punktów ogólnodostępnych dla każdego mieszkańca (Informacja Turystyczna Visit Zielona Góra, Muzeum Ziemi Lubuskiej), - zasoby cyfrowe: Cyfrowa mapa inwentaryzacyjna oraz e-wydanie publikacji zostaną udostępnione w internecie, co umożliwi każdemu dostęp do wyników badań i lokalizacji krzewów w dowolnym czasie, - przestrzeń miejska: Warsztaty rozpoczynają się w Sali Szeptów (miejska piwnica winiarska), a finał projektu – sadzenie krzewów – odbywa się na terenie miejskiej winnicy przy al. Słowackiego. Są to miejsca publiczne, do których dostęp ma każdy mieszkaniec, - trwałość dla przyszłych pokoleń: Stworzona parcela ampelograficzna będzie stałym elementem miejskiej winnicy, służąc celom edukacyjnym i rekreacyjnym wszystkim odwiedzającym to miejsce przez kolejne lata.

Uzasadnienie

Projekt ratuje żywe zabytki Zielonej Góry – przedwojenne krzewy winorośli, które znikają z naszego krajobrazu. Poprzez innowacyjne połączenie nauki (badania DNA) z edukacją obywatelską (spacery, warsztaty), nie tylko zinwentaryzujemy 100 najstarszych krzewów, ale też stworzymy ich 'bezpieczną bazę' na nowej winnicy miejskiej. Każdy mieszkaniec będzie mógł zostać odkrywcą winiarskiej historii, otrzymać bezpłatny przewodnik i nauczyć się, jak dbać o to unikalne dziedzictwo, które przetrwało dekady. Projekt jest potrzebny z kilku powodów. Wyjaśniamy je poniżej: 1. Diagnoza problemu: Degradacja żywego dziedzictwa Głównym problemem jest postępujące znikanie historycznych, przedwojennych krzewów winorośli z tkanki miejskiej Zielonej Góry. Szacuje się, że pozostało ich około 150, jednak każdego roku ich liczba drastycznie spada na skutek termomodernizacji budynków, remontów elewacji czy nieświadomego wycinania przez nowych właścicieli posesji. Problem ten wynika z braku wiedzy (mieszkańcy nie wiedzą, że mają na ścianie unikalny zabytek) oraz braku ochrony genetycznej tych okazów. 2. Celowość i znaczenie dla tożsamości miasta Projekt rozwiązuje problem braku systemowej inwentaryzacji i ochrony lokalnych odmian winorośli. Realizacja zadania pozwoli na: - ocalenie unikalnego materiału genetycznego, który przetrwał dziesięciolecia i jest przystosowany do lokalnego mikroklimatu, - zbudowanie „bezpiecznej bazy” na miejskiej winnicy (parcela ampelograficzna), co uniezależni przetrwanie odmian od losów konkretnych kamienic, - wzmocnienie tożsamości „Winnego Grodu” poprzez zaangażowanie mieszkańców w realne działania ratunkowe, a nie tylko bierną obserwację tradycji, 3. Gospodarność i efektywność Projekt jest wysoce gospodarny, ponieważ za relatywnie niską kwotę (50 000 zł) łączy działania badawcze, edukacyjne i promocyjne. Wykorzystanie wiedzy ekspertów oraz wolontariatu mieszkańców podczas spacerów badawczych pozwala zminimalizować koszty inwentaryzacji. Wydana publikacja będzie służyć jako darmowy materiał promocyjny miasta przez lata, a badania DNA są inwestycją w zasób, którego nie da się odtworzyć, gdy krzewy zostaną raz usunięte. 4. Zgodność z prawem i zasadami współżycia społecznego Zadanie jest w pełni zgodne z prawem i strategią rozwoju miasta Zielona Góra, zakładającą ochronę dziedzictwa kulturowego i winiarskiego. Projekt promuje postawy obywatelskie, integrację międzypokoleniową (wspólne spacery i warsztaty) oraz szacunek do wspólnej historii. Nie narusza praw osób trzecich – inwentaryzacja i pobieranie próbek odbywać się będą wyłącznie za zgodą właścicieli posesji lub z przestrzeni publicznej. 5. Wykonalność w jednym roku budżetowym Projekt jest obiektywnie możliwy do zrealizowania w ciągu jednego roku (2027).

Koszt realizacji zadania

Lokalizacja na mapie